Czym jest alergia?

Alergia, w uproszczeniu, powstaje wtedy, gdy nasz organizm reaguje nadmiernie na czynniki (czyli alergeny), które są zupełnie nieszkodliwe dla osób zdrowych.

Objawy alergii

Objawy alergii mogą być różnorodne i obejmują:

• objawy nosowe — katar, kichanie (szczególnie salwami), świąd nosa, blokada nosa,
• objawy ze strony spojówek oczu — zaczerwienienie, łzawienie, pieczenie i świąd, obrzęk spojówki oka i okolicy powiek (co może skutkować pogorszeniem widzenia i trudnościami w prowadzeniu samochodu),
• objawy ze strony oskrzeli — suchy kaszel pojawiający się przy kontakcie z alergenem, ale również duszność i świszczący oddech (co już świadczy o rozwoju astmy oskrzelowej),
• objawy ze strony skóry — pokrzywki, obrzęki, świąd, różne osutki,
• objawy ze strony układu pokarmowego.

Astma oskrzelowa może mieć też inne przyczyny, ale duża część jej przypadków powstaje na tle alergicznym. U tego samego pacjenta mogą więc pojawić się — na skutek alergii na dany alergen — objawy alergicznego nieżytu nosa i spojówek oraz objawy astmy oskrzelowej alergicznej.

Rodzaje alergenów

Alergeny dzielimy na:

• całoroczne — na przykład roztocza kurzu domowego i sierść zwierząt domowych,
• sezonowe — do których należą pyłki roślin.

Zarodniki grzybów pleśniowych mogą całorocznie występować wewnątrz domów, ale w miesiącach letnich ich większe ilości znajdują się w powietrzu na zewnątrz, co daje również objawy sezonowe, wymagające różnicowania z alergią pyłkową.

Kalendarz pylenia w Polsce

W naszym kraju sezon pylenia jest bardzo długi. Pamiętajmy jednak, że intensywność pylenia różni się w poszczególnych latach, co zależy w dużej części od warunków pogodowych. Osoba uczulona na przykład na pyłek brzozy może mieć bardzo dokuczliwe objawy jednego roku, a w kolejnym niewielkie, bo po prostu pyłku w powietrzu było mniej.

Kiedy nasilają się objawy sezonowej alergii? Odpowiedź jest jak zawsze w medycynie — to zależy.

Drzewa

• Leszczyna — pyli zwykle od stycznia do marca, ale w cieplejszych latach jej pyłki mogą pojawić się nawet w grudniu, szczególnie gdy rośnie w cieplejszym stanowisku.
• Olcha — pyli zwykle w lutym i marcu.
• Brzoza — najsilniejszy alergen wśród drzew; pyli zwykle w kwietniu i maju, a nieraz już od marca. Po długim weekendzie majowym uczuleni na brzozę mogą zwykle nieco odetchnąć.
• Topola, wierzba, jesion i dąb — również pylą wiosną, ale ich znaczenie dla wywoływania objawów alergii sezonowej jest znacznie mniejsze.

Trawy i chwasty

Największy problem dla osób z alergią sezonową stanowią trawy. Pylą zwykle od około połowy maja do końca lipca (w lipcu już mniej intensywnie). Jest to silny alergen — reaguje na niego większość osób z alergią pyłkową.

Późniejsze lato, szczególnie lipiec — połowa września, to czas chwastów, gdzie najważniejszym alergenem pozostaje bylica.

Grzyby pleśniowe

Na pylenie roślin nakładają się ponadto okresy wysokich stężeń w powietrzu zarodników grzybów pleśniowych (np. Cladosporium i Alternaria). Są obecne przez większość roku, ale od maja do sierpnia jest ich tak dużo, że wywołują objawy, które łatwo można pomylić z alergią pyłkową.

W uproszczeniu

• alergia na drzewa — objawy pojawiają się wiosną,
• alergia na trawy — maj/czerwiec,
• alergia na bylicę — lipiec i sierpień.

Często niestety występuje wieloważna alergia pyłkowa u jednej osoby i wtedy chorować możemy od stycznia lub lutego do października. Liczba osób z alergią rośnie, a problem może dotyczyć osób do tej pory zdrowych, często w różnym wieku.

Jak rozpoznać objawy alergii sezonowej?

Jeżeli masz katar, kichanie, świąd oczu utrzymujące się powyżej kilku dni, a szczególnie jeżeli powtarzają się w podobnej porze w kolejnych sezonach — nie lekceważ ich. Udaj się do lekarza i wykonaj zalecone badania, aby ustalić konkretne rozpoznanie i rozpocząć leczenie. Można oczywiście w oczekiwaniu na wizytę kupić leki antyhistaminowe bez recepty, ale diagnostykę warto podjąć nawet wtedy, gdy jest poprawa.

Kiedy alergia przechodzi w astmę?

U dużej części pacjentów alergia sezonowa prowadzi do astmy alergicznej. Jeżeli więc u osoby z wyżej wymienionymi objawami pojawia się kaszel, duszność, świszczący oddech — to znak, że do lekarza należy udać się bardzo szybko, gdyż objawy te mogą być nie tylko dokuczliwe, ale nawet niebezpieczne.

Zwracajmy uwagę na tolerancję wysiłku fizycznego — jeżeli osoba z alergią sezonową zaczyna męczyć się bardziej niż było to wcześniej, jest to również sygnał alarmowy. Pamiętajmy, że objawy astmy nie zawsze ustępują razem z końcem objawów alergii sezonowych — często leczenie jest konieczne cały rok, nawet na stałe. Pocieszający jest jednak fakt, że najczęściej jest ono skuteczne i mając astmę możemy prowadzić normalny tryb życia, a nawet uprawiać sport.

Diagnostyka i leczenie

Choroby alergiczne po wstępnym rozpoznaniu u lekarza rodzinnego diagnozujemy zwykle w wyspecjalizowanych poradniach. Tam wykonane zostaną testy punktowe, a jeżeli będzie to konieczne — zalecona zostanie diagnostyka molekularna alergii. Przy podejrzeniu astmy oskrzelowej przeprowadzone zostanie badanie spirometryczne w celu oceny funkcji płuc. Trzeba pamiętać jednak, że możliwe jest rozpoznanie astmy oskrzelowej nawet wtedy, gdy badanie to będzie prawidłowe.

Najważniejszy w chorobach alergicznych i astmie jest wywiad lekarski — to on ma znaczenie decydujące w ustaleniu rozpoznania. Badania dodatkowe jedynie potwierdzają rozpoznanie.

Lekarz ustali leczenie i tu najważniejsze jest przestrzeganie zaleceń. W wielu przypadkach konieczna jest immunoterapia swoista. Jest to leczenie wieloletnie, prowadzone przez lekarza alergologa — jedyne leczenie przyczynowe w alergii.

Wielu pacjentów popełnia błąd i odstawia leki, gdy czuje się dobrze, i wtedy często choroba wraca. Warto ustalić na wizycie, kiedy można zmniejszyć dawki leków, ale także sposób postępowania przy zaostrzeniu choroby (w tym sposób zwiększenia dawek leków, które mamy już w swojej dyspozycji). Pamiętajmy jednak, że astma jest chorobą poważną i jeżeli duszność nasila się, trzeba szukać pomocy lekarskiej, nawet jeżeli wiąże się to z wizytą w SOR.

Gdzie szukać informacji?

Każdy pacjent z alergią powinien zapoznać się z ogólnym kalendarzem pylenia roślin w Polsce, którego podstawowe punkty podałam wyżej. Ważne jest jednak lokalne śledzenie komunikatów pylenia na swoim terenie, gdyż różne regiony Polski mogą się pod tym względem różnić. Warto również zajrzeć na stronę Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, gdzie przygotowano strefę „dla pacjenta” i można tam znaleźć wiele przydatnych informacji na temat swojej choroby.

Wskazówki profilaktyczne

Pyłki drzew, traw, chwastów oraz zarodniki grzybów pleśniowych są przenoszone nawet na dziesiątki kilometrów. Pamiętajmy jednak, że w pobliżu łąki w czerwcu stężenie pyłków traw będzie ogromne, podobnie jak w zagajniku brzozowym w kwietniu.

Kilka praktycznych zasad:

• omijaj miejsca najbardziej dla Ciebie niebezpieczne w danym okresie,
• zamykaj okna na noc, nie susz prania na dworze, gdy pylą „Twoje” rośliny,
• noś zabudowane okulary przeciwsłoneczne (nieco chronią oczy przed pyłkami),
• przebieraj się w domowe ubrania po powrocie do domu, myj twarz, a nawet włosy,
• zamykaj okna samochodu podczas jazdy.

Wyobraź sobie chmurę pyłków przenoszoną z wiatrem — wtedy będzie łatwiej trochę się przed nimi ustrzec.